Euskadiko kodigo zibila herentzietan

Nork jasotzen du herentzia testamenturik ez badago? Herentzia osoa seme edo alaba bakar bati utz dakioke? Zer eskubide ditu alargunak? Zer gertatzen da anai-arreben artean etxebizitza bat heredatzen denean?

Galdera horiek ohikoak dira Donostian edo Gipuzkoako beste edozein udalerritan familia batek herentzia bati aurre egin behar dionean.

Erantzuna ez dago beti Kode Zibileko arau orokorretan. Euskadik berezko legeria zibila du, eta horrek aldaketa garrantzitsuak ekarri ditu herentzien, testamentuen eta oinordetzen arloan.

Ekainaren 25eko 5/2015 Legeak, Euskal Zuzenbide Zibilari buruzkoak, 2015eko urriaren 3an indarrean jarri zenak, herentzia antolatzeko askatasuna nabarmen zabaldu zuen, eta euskal familien ondare-plangintzan funtsezkoak diren berezitasunak ezarri zituen.

Gida honetan legearen ezaugarri nagusiak, oinordekoen eskubideak, zergak eta herentziak etxebizitzak edo bestelako higiezinak dituenean kontuan hartu beharreko alderdiak azalduko ditugu.

1. Zer lege aplikatzen zaie Gipuzkoako herentziei?

Herentzia bat izapidetzean argitu beharreko lehenengo gaietako bat da zein legek arautzen duen oinordetza.

5/2015 Legeak euskal auzotasun zibila duten pertsonei aplikatzen zaien Euskal Zuzenbide Zibila ezartzen du, lurralde jakin batzuetako berezitasunak alde batera utzi gabe.

Pertsona batek Gipuzkoan etxebizitza bat izateak ez du esan nahi haren herentzia osoa Euskal Zuzenbide Zibilak arautzen duenik.

Horretarako, hildakoaren auzotasun zibila aztertu behar da, baita oinordetzari aplikatu beharreko legea zehazten duten arauak ere, hala dagokionean.

Adibidez, Donostian bizi den pertsona batek beste auzotasun zibil bat izan dezake. Era berean, euskal auzotasun zibila duen pertsona batek beste autonomia-erkidego batzuetan izan ditzake higiezinak.

Horregatik, testamentua interpretatu edo herentzia banatu aurretik, ezinbestekoa da aplikatu beharreko legeria behar bezala identifikatzea.

2. Testamentua egiteko askatasun handiagoa Euskadin

Euskal Zuzenbide Zibilaren ezaugarri nagusietako bat da testamentugileak askatasun handiagoa duela bere ondarea nola banatu erabakitzeko.

Askatasun horri esker, familiaren egoera, ondorengoen beharrak eta ondasunen ezaugarriak kontuan hartuta antola daiteke oinordetza.

Hala ere, testamentua egiteko askatasuna ez da erabatekoa. Legez ezarritako seniparteak eta gainerako mugak errespetatu behar dira.

Oinordetza behar bezala planifikatzeak etorkizuneko gatazkak saihesten lagun dezake, batez ere herentziak etxebizitzak, familia-enpresak edo erraz zatitu ezin diren ondasunak dituenean.

3. Senipartea Gipuzkoan: zenbat dagokie seme-alabei?

Senipartea legeak familiako kide jakin batzuentzat gordetzen duen herentziaren zatia da.

Euskal Zuzenbide Zibilean, seme-alaben eta gainerako ondorengoen senipartea jarauntsiaren heren bat da.

Alde handia dago araubide horren eta Kode Zibil arruntaren artean.

Baina badago beste berezitasun garrantzitsu bat: hildakoak seniparte hori ondorengo bati edo batzuei esleitu diezaieke, gainerakoak berariaz edo isilbidez baztertuz.

Herentzia seme edo alaba bakar bati utz dakioke?

Egoera jakin batzuetan, bai.

Euskal legeriak ondorengo bati edo batzuei lehentasuna emateko aukera eskaintzen du, eta ez da beharrezkoa seme-alaba guztiek senipartearen zati bana jasotzea.

Adibide praktikoa

Pertsona batek hiru seme-alaba ditu, eta bere etxebizitza eta gainerako ondarea haietako bati utzi nahi dizkio.

Euskal Zuzenbide Zibila aplikatzen bazaio, testamentua antola dezake ondorengoen seniparte kolektiboak eskaintzen dituen aukerak erabiliz.

Hala ere, erabakia hartu aurretik, testamentuko xedapenak, gainerako senipartedunen eskubideak eta familiaren egoera zehatza aztertu behar dira.

Testamentua gaizki idazteak etorkizunean gatazkak sor ditzake.

4. Zer eskubide ditu alargunak edo izatezko bikotekideak?

Euskal Zuzenbide Zibilari buruzko Legeak oinordetza-eskubideak aitortzen dizkie alargunari eta legearen aplikazio-eremuan sartzen den izatezko bikotekide bizirik dirauenari.

Haien senipartea usufruktu-eskubide bat da.

Oro har:

• Ondorengoak badaude: hildakoaren ondasunen erdiaren usufruktua dagokie.
• Ondorengorik ez badago: ondasunen bi herenen usufruktua dagokie.

Usufruktuak beste pertsona baten ondasunak erabiltzeko eta haietaz gozatzeko eskubidea ematen du, legeak ezarritako baldintzetan, nahiz eta usufruktuduna ondasunen jabe osoa ez izan.

Zer gertatzen da herentzian familia-etxebizitza dagoenean?

Egoera hori oso ohikoa da.

Seme-alabek etxebizitzaren jabetza jaso dezakete, eta alargunak usufruktu- edo biztantze-eskubide jakin batzuk izan ditzake.

Horregatik, heredatutako higiezin bat saldu aurretik, ezinbestekoa da jakitea nor diren jabeak eta zer eskubide dituen pertsona bakoitzak.

Ez da beti nahikoa seme-alaba guztiak etxebizitza saltzearekin ados egotea.

Bizirik dirauen ezkontidearen edo izatezko bikotekidearen eskubideak ere kontuan hartu behar dira.

5. Familia-etxebizitzaren gaineko biztantze-eskubidea

Seniparteari dagozkion eskubideez gain, euskal legeriak ezkontideen edo bikotearen etxebizitzaren gaineko biztantze-eskubidea aitortzen dio alargunari edo bizirik dirauen izatezko bikotekideari.

Eskubide hori legeak ezarritako baldintzen eta azkentze-arrazoien mende dago.

Helburua da bikotekidea hil ondoren bizirik geratzen den pertsonari babesa eskaintzea.

Higiezinen ikuspegitik, bereziki garrantzitsua da, etxebizitzaren erabilgarritasunean eta etorkizuneko salerosketan eragina izan dezakeelako.

Horregatik, heredatutako etxebizitza bat baloratu, esleitu edo saldu aurretik, dauden erabilera-, biztantze- eta usufruktu-eskubideak egiaztatu behar dira.

6. Nork heredatzen du Gipuzkoan testamenturik ez dagoenean?

Pertsona bat testamentu baliodunik gabe hiltzen denean, legezko oinordetza edo testamenturik gabeko oinordetza aplikatu daiteke.

Euskal Zuzenbide Zibilean, tronkalak ez diren ondasunetarako, oinordekoen hurrenkera orokorra honako hau da:

1. Seme-alabak eta gainerako ondorengoak.
2. Alarguna edo bizirik dirauen izatezko bikotekidea, legeak ezarritako baldintzetan.
3. Aurreko ahaideak.
4. Laugarren gradura arteko alboko ahaideak.

Araudi horrek alde garrantzitsua ezarri zuen Zuzenbide Zibil arruntarekin alderatuta.

Ondorengorik ez badago, alargunak edo bizirik dirauen izatezko bikotekideak hildakoaren gurasoek baino lehentasun handiagoa izan dezake herentzian.

Hala ere, lurraldeko berezitasunak, seniparteari dagozkion eskubideak eta oinordetza bakoitzaren egoera zehatza kontuan hartu behar dira.

Zer gertatzen da pertsona bat seme-alabarik eta testamenturik gabe hiltzen bada?

Demagun Donostian bizi den eta Euskal Zuzenbide Zibilaren mende dagoen senar-emazte bikote batean ezkontideetako bat ondorengorik gabe hiltzen dela.

Bizirik dirauen ezkontidearen oinordetza-egoera oso desberdina izan daiteke Zuzenbide Zibil arruntean aurreikusitakoarekin alderatuta.

Adibide horrek erakusten du zergatik den ezinbestekoa auzotasun zibila behar bezala zehaztea herentzia izapidetu aurretik.

7. Hildakoaren zorrak heredatzen al dira?

Hori da oinordekoen kezka ohikoenetako bat.

Herentzia batek etxebizitzak, banku-kontuak eta bestelako aktiboak izan ditzake, baina baita maileguak, zorrak eta bete gabeko betebeharrak ere.

Euskal Zuzenbide Zibilari buruzko Legearen 21. artikuluak ezartzen du oinordekoak hildakoaren betebeharrengatik, legatuengatik eta jarauntsiko kargengatik erantzuten duela, oinordetza irekitzeko unean heredatutako ondasunek duten balioraino.

Muga hori babes garrantzitsua da araubide horren mende dauden oinordekoentzat.

Hala ere, bereizi egin behar dira herentziatik eratorritako erantzukizuna eta pertsona batek bere kabuz bere gain hartutako bestelako betebeharrak.

Era berean, herentziaren dokumentazioa eta egoera zehatza aztertu behar dira.

Zer egiaztatu behar da herentzia onartu aurretik?

Gomendagarria da:

• Hildakoaren ondarea ezagutzea.
• Dauden zorrak eta kargak identifikatzea.
• Higiezinen erregistro-egoera egiaztatzea.
• Herentzia onartzearen ondorio juridikoak eta ekonomikoak aztertzea.

Heredatutako etxebizitza batek hipoteka, enbargoak edo haren balioari eta erabilgarritasunari eragiten dioten bestelako egoerak izan ditzake.

Herentziaren osaera behar bezala ezagutu gabe onartzeak aurretiazko azterketa batekin saihestu zitezkeen arazoak sor ditzake.

8. Testamentuak, oinordetza-itunak eta testamentu mankomunatuak

Euskal Zuzenbide Zibilak ondarearen transmisioa antolatzeko hainbat tresna aurreikusten ditu.

Testamentua

Hil ondoren ondasunak nola banatuko diren zehazteko aukera ematen du, aplikatu beharreko arauak errespetatuz.

Oinordetza-ituna

Euskal Zuzenbide Zibilaren figura bereziki garrantzitsua da.

Oinordetzaren alderdi jakin batzuk akordio bidez antolatzeko aukera ematen du, legeak ezarritako betekizun eta ondorioekin.

Familia- eta ondare-egoera jakin batzuetan erabilgarria izan daiteke, baina ondorio zibilak eta fiskalak arretaz aztertu behar dira.

Testamentu mankomunatua edo ermandadeko testamentua

Bi pertsonak testamentu-agiri berean beren ondasunei buruzko xedapenak batera egiteko aukera ematen du, legeak ezarritako baldintzetan.

Oinordetza-komisarioa

Euskal legeriak aukera ematen du, halaber, komisario bati oinordetza antolatzeko ahalmen jakin batzuk emateko.

Tresna horiek ondare-plangintzarako aukera interesgarriak eskaintzen dituzte, baina familia bakoitzaren egoerara egokitu behar dira.

9. Ezkontzaren araubide ekonomikoa: irabazpidezko ondasunak eta ondasunen banantzea

Herentzia banatu aurretik, beharrezkoa da zehaztea zer ondasun ziren benetan hildakoarenak.

Horretarako, ezinbestekoa izan daiteke ezkontzaren araubide ekonomikoa aztertzea.

Gipuzkoan, Euskal Zuzenbide Zibilari buruzko Legeak aurreikusitako legezko araubide orokorra aplikatzen denean eta ezkontza-itunik ez dagoenean, erreferentzia irabazpidezko ondasunen sozietatea da.

Hala ere, Euskadiko lurralde batzuetan berezitasunak daude, eta ezkontideek beste araubide batzuk hitzartu ahal izan dituzte.

Izatezko bikoteen kasuan ere, aplikatu beharreko ondare-araubidea eta dauden akordioak aztertu behar dira.

Adibide praktikoa

Senar-emazte batek ezkontza bitartean erositako etxebizitza bat du.

Etxebizitza irabazpidezkoa bada, herentzian zer zati sartzen den zehaztu aurretik, beharrezkoa izan daiteke irabazpidezko ondasunen sozietatea likidatzea.

Ez da nahastu behar ezkontzaren ondare komuna eta hildakoaren jarauntsiko ondarea.

Bereizketa hori funtsezkoa da ondasunen esleipenean akatsak saihesteko.

10. Donostian edo Gipuzkoan etxebizitza bat heredatzea: zer egin behar da?

Higiezinak dituzten herentziek zailtasun gehigarriak izaten dituzte.

Ez da nahikoa oinordekoak nor diren jakitea.

Beharrezkoa da, halaber, higiezinen balioa, egoera juridikoa eta fiskala, eta ondasunak esleitzeko modurik egokiena zehaztea.

Hainbat anai-arrebak etxebizitza bat heredatzen dutenean

Demagun hiru anai-arrebak Donostiako Amaran, Grosen edo Erdialdean dagoen etxebizitza bat heredatzen dutela.

Batek saldu nahi du, beste batek mantendu, eta hirugarrenak etxebizitza beretzat hartu nahi du, gainerakoei dagokien konpentsazio ekonomikoa ordainduz.

Akordio bidezko eta bidezko banaketa lortzeko, ezinbestekoa da etxebizitzaren benetako merkatu-balioa ezagutzea.

Balorazio profesional batek aukerak aztertzen eta ondarea modu orekatuan banatzen laguntzen du.

Balio fiskala eta merkatu-balioa ez dira beti berdinak

Bereizketa horri arreta berezia jarri behar zaio.

Zerga-aitorpen batean kontuan hartu beharreko balioa aplikatu beharreko zerga-araudiaren arabera zehaztu behar da.

Merkatu-balioak, berriz, higiezin baten salerosketan arrazoiz lor daitekeen prezioa ezagutzeko aukera ematen du.

Bi kontzeptuak modu koordinatuan aztertu behar dira, bereziki oinordekoek etxebizitza geroago saltzeko asmoa dutenean.

Balorazio desegoki batek kalte egin diezaioke bai familia barruko banaketari, bai plangintza fiskalari.

11. Oinordetza Zerga Gipuzkoan: epea eta betebeharrak

Herentzia bat jasotzeak zerga-betebeharrak sor ditzake, nahiz eta azken zenbatekoa ahaidetasunaren, jasotako ondasunen eta aplikatu beharreko murrizketa edo salbuespenen araberakoa izan.

Gipuzkoan, Oinordetza Zergaren aitorpena aurkezteko epe orokorra urtebetekoa da, heriotzaren egunetik zenbatzen hasita, Gipuzkoako Foru Ogasunaren informazioaren arabera.

Garrantzitsua da epe hori beste lurralde batzuetan aplikatzen denarekin ez nahastea.

Zer beste zerga egon daitezke?

Herentziak hiri-lurreko etxebizitza bat badu, Hiri-lurren Balio Gehikuntzaren gaineko Zergaren balizko ordainketa ere aztertu behar da.

Zerga hori udal-gainbalio gisa ezagutzen da.

Gainera, higiezina geroago saltzen bada, ondare-irabazia edo -galera sor daiteke, eta horrek eragina izan dezake saltzaileen Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergan (PFEZ).

Horregatik, komenigarria da herentzia eta etorkizuneko salmenta batera aztertzea, bi eragiketa erabat independente balira bezala tratatu beharrean.

12. Herentzia izapidetzean egiten diren akats ohikoenak

Arazo asko plangintza egoki baten bidez saihestu daitezke.

Akats ohikoenen artean honako hauek daude:

• Herentzia onartzea zorrak behar bezala aztertu gabe.
• Balio fiskala eta merkatu-balioa nahastea.
• Alargunaren eskubideak ez ezagutzea.
• Etxebizitza bat esleitzea oinordekoen artean akordio argirik lortu gabe.
• Oinordetza Zergan soilik arreta jartzea, ondorengo salmentaren ondorio fiskalak aztertu gabe.

Higiezinak daudenean, bereziki garrantzitsua da aholkularitza juridikoa, balorazio profesionala eta plangintza fiskala koordinatzea.

13. Gipuzkoako herentziei buruzko ohiko galderak

Derrigorrezkoa al da Euskadin testamentua egitea?

Ez.

Pertsona bat testamenturik gabe hiltzen bada, oinordetza aplikatu beharreko legezko arauen arabera ebatzi daiteke.

Hala ere, testamentua egiteak ondarearen transmisioa hobeto antolatzeko eta ziurgabetasunak murrizteko aukera ematen du.

Testamentuan seme edo alaba bati lehentasuna eman diezaioket?

Bai.

Euskal Zuzenbide Zibilak ondorengoen seniparte kolektiboa aurreikusten du, eta seniparte hori ondorengo bati edo batzuei esleitzeko aukera ematen du, legeak ezarritako baldintzak errespetatuz.

Nire izatezko bikotekideak hereda dezake?

Euskal legeriak oinordetza-eskubideak aitortzen dizkie bere aplikazio-eremuan sartzen diren izatezko bikoteei.

Horretarako, dagozkion legezko betekizunak betetzen direla egiaztatu behar da.

Zer gertatzen da hainbat anai-arrebak etxebizitza bat heredatzen badugu?

Oinordekoek hainbat aukera azter ditzakete:

• Etxebizitzaren jabekidetza mantentzea.
• Higiezina oinordeko bati esleitzea, gainerakoei dagozkien konpentsazioak ordainduz.
• Etxebizitza saltzea eta salmentaren emaitza banatzea.

Aukerarik egokiena egoera juridikoaren, fiskalaren eta familiarraren araberakoa izango da.

Zenbat denbora dut Gipuzkoan Oinordetza Zerga aurkezteko?

Epe orokorra urtebetekoa da, heriotzaren egunetik zenbatzen hasita, Gipuzkoako Foru Ogasunaren informazioaren arabera.

Komeni al da etxebizitza bat baloratzea herentzia banatu aurretik?

Bai.

Balorazio profesional batek higiezinaren merkatu-balioa ezagutzeko aukera ematen du, oinordekoen arteko negoziazioak errazten ditu eta aukera bakoitzaren ondare- eta zerga-ondorioak aztertzen laguntzen du.

14. Herentzietan espezializatutako abokatuak Donostian: aholkularitza juridikoa, higiezinen arlokoa eta fiskala

Herentzia bat izapidetzea ez da notarioaren aurrean dokumentuak sinatzea soilik.

Herentziak etxebizitzak dituenean, alderdi juridikoak, fiskalak eta higiezinen arlokoak koordinatu behar dira, oinordekoek informazio nahikoarekin erabaki ahal izan dezaten.

Ortubian 25 urtetik gorako esperientzia profesionala dugu, eta aholkularitza juridikoa, higiezinen arloko ezagutza eta etxebizitzen balorazio profesionala uztartzen ditugu.

Herentzia bat izapidetu, heredatutako etxebizitza bat baloratu, ondare-banaketa bat adostu edo higiezinaren salmenta aztertu behar duten familiei laguntzen diegu.

Herentziaren kudeaketa juridikoa kostu gehigarririk gabe eskaintzen dugu higiezinaren merkaturatzea gure esku uzten denean, zerbitzuaren baldintzen arabera.

Gure helburua da familia bakoitzak bere aukerak ezagutzea eta erabakiak segurtasunez hartu ahal izatea.

Donostian edo Gipuzkoan etxebizitzak dituen herentzia bat baduzu, zure egoera aztertzen lagun diezazukegu.

Ezagutu Donostiako herentzietarako gure abokatu-zerbitzua.

Iñaki Ortubia / Pablo Alcántara
Abokatuak, higiezinen tasatzaileak eta higiezinen agenteak.
Ortubia Inmuebles, S.L.